Th?? kh??ng v???n th??? gi???i

Chủ nhật - 19/10/2025 20:13
TH?? KH??NG V???N TH??? GI???I
V?? TH?? V?? L???I - THI T???C VI???T NAM
????? Ho??ng
Th?? kh??ng v???n l?? th?? ???????c vi???t b???ng nh???ng d??ng th?? c?? v???n ??i???u ?????u ?????n nh??ng kh??ng c?? v???n , th?????ng l?? theo nh???p th?? iambic pentameter (nh???p th?? iambic n??m ??m ti???t). Th?? n??y ???????c m?? t??? l?? "c?? l??? l?? h??nh th???c ph??? bi???n v?? c?? ???nh h?????ng nh???t m?? th?? ti???ng Anh ???? c?? k??? t??? th??? k??? 16", v?? Paul Fussell ?????c t??nh r???ng "kho???ng ba ph???n t?? t???ng s??? th?? ti???ng Anh l?? th?? kh??ng v???n".
Ng?????i ?????u ti??n s??? d???ng th?? kh??ng v???n trong ti???ng Anh l?? Henry Howard, B?? t?????c Surrey trong b???n d???ch Aeneid c???a ??ng (s??ng t??c kho???ng n??m 1540 ; xu???t b???n sau khi ??ng m???t, 1554???1557. ??ng c?? th??? ???? l???y c???m h???ng t??? b???n g???c ti???ng Latin v?? th?? c??? ??i???n ti???ng Latin kh??ng s??? d???ng v???n ??i???u, ho???c c?? th??? ??ng ???? l???y c???m h???ng t??? th?? Hy L???p c??? ?????i ho???c d???ng th?? versi sciolti c???a ?? , c??? hai ?????u kh??ng s??? d???ng v???n ??i???u.
V??? k???ch Arden of Faversham (kho???ng n??m 1590 c???a m???t t??c gi??? v?? danh) l?? m???t v?? d??? ????ng ch?? ?? v??? th?? kh??ng v???n .
V??? k???ch Gorboduc c???a Thomas Norton v?? Thomas Sackville n??m 1561 l?? v??? k???ch ti???ng Anh ?????u ti??n s??? d???ng th??? th?? kh??ng v???n.
Christopher Marlowe l?? t??c gi??? ng?????i Anh ?????u ti??n ?????t ???????c danh ti???ng ph?? b??nh v?? s??? d???ng th?? kh??ng v???n.??? Nh???ng th??nh t???u ch??nh trong th?? kh??ng v???n ti???ng Anh ???????c th???c hi???n b???i William Shakespeare , ng?????i ???? vi???t ph???n l???n n???i dung c??c v??? k???ch c???a m??nh b???ng nh???p th?? iambic kh??ng v???n , v?? John Milton , ng?????i ???? vi???t Paradise Lost b???ng th?? kh??ng v???n. Th?? kh??ng v???n Milton ???? ???????c b???t ch?????c r???ng r??i v??o th??? k??? 18 b???i c??c nh?? th?? nh?? James Thomson (trong The Seasons ) v?? William Cowper (trong The Task ). C??c nh?? th?? Anh l??ng m???n nh?? William Wordsworth , Percy Bysshe Shelley v?? John Keats ???? s??? d???ng th?? kh??ng v???n nh?? m???t h??nh th???c ch??nh. Ngay sau ????, Alfred, Lord Tennyson ???? tr??? n??n ?????c bi???t t???n t???y v???i th?? kh??ng v???n, s??? d???ng n?? ch???ng h???n nh?? trong b??i th?? t??? s??? d??i " The Princess ", c??ng nh?? cho m???t trong nh???ng b??i th?? n???i ti???ng nh???t c???a ??ng: " Ulysses ". Trong s??? c??c nh?? th?? ng?????i M???, Hart Crane v?? Wallace Stevens n???i ti???ng v?? s??? d???ng th?? kh??ng v???n trong c??c s??ng t??c m??? r???ng v??o th???i ??i???m nhi???u nh?? th?? kh??c ??ang chuy???n sang th?? t??? do .
Marlowe v?? sau ???? l?? Shakespeare ???? ph??t tri???n ti???m n??ng c???a n?? r???t nhi???u v??o cu???i th??? k??? 16. Marlowe l?? ng?????i ?????u ti??n khai th??c ti???m n??ng c???a th?? kh??ng v???n ????? t???o n??n b??i ph??t bi???u m???nh m??? v?? s??u s???c:
???H???i nh???ng v?? sao ???? ng??? tr??? trong ng??y sinh c???a t??i,
Nh???ng v?? sao ???? g??y ra c??i ch???t v?? ?????a ng???c,
Gi??? h??y k??o Faustus l??n nh?? m???t l??n s????ng m??
V??o b??n trong nh???ng ????m m??y ??ang lao ?????ng kia,
????? khi ch??ng phun ra kh??ng trung,
T??? chi c???a t??i c?? th??? nh?? ra kh???i mi???ng kh??i c???a ch??ng,
????? linh h???n t??i c?? th??? bay l??n Thi??n ???????ng.
??? B??c s?? Faustus
Shakespeare ???? ph??t tri???n ?????c ??i???m n??y, c??ng nh?? ti???m n??ng c???a th?? kh??ng v???n cho l???i n??i ?????t ng???t v?? b???t quy t???c. V?? d???, trong cu???c trao ?????i n??y t??? Vua John , m???t d??ng th?? kh??ng v???n b??? ng???t gi???a hai nh??n v???t:
???Ch??a t??? c???a t??i????
??? Vua John
Shakespeare c??ng s??? d???ng k??? thu???t ng???t d??ng ng??y c??ng th?????ng xuy??n h??n trong th?? c???a m??nh, v?? trong nh???ng v??? k???ch cu???i c??ng c???a ??ng ???? s??? d???ng c??c ??m cu???i gi???ng c??i (trong ???? ??m ti???t cu???i c???a c??u kh??ng ???????c nh???n m???nh, v?? d??? nh?? d??ng 3 v?? 6 trong v?? d??? sau); t???t c??? nh???ng ??i???u n??y l??m cho th?? kh??ng v???n sau n??y c???a ??ng tr??? n??n v?? c??ng phong ph?? v?? ??a d???ng.
???H???i c??c y??u tinh c???a nh???ng ng???n ?????i, nh???ng con su???i, nh???ng h??? n?????c ?????ng v?? nh???ng l??m c??y,
V?? nh???ng k??? tr??n b??i c??t v???i b??n ch??n kh??ng d???u ch??n
??ang ??u???i theo th???n Neptune ??ang r??t lui, v?? xua ??u???i ng??i
Khi ng??i quay tr??? l???i; c??c ng????i l?? nh???ng con r???i n???a ng?????i n???a th??,
Nh??? ??nh tr??ng t???o n??n nh???ng l???n t??c xo??n xanh chua M??
con c???u c??i kh??ng c???n; v?? c??c ng????i c?? tr?? ti??u khi???n
L?? l??m n???m l??c n???a ????m, vui m???ng
Khi nghe l???nh gi???i nghi??m trang tr???ng; v???i s??? gi??p ????? c???a c??c ng????i,
M???c d?? c??c ng????i l?? nh???ng ch??? nh??n y???u ??u???i, Ta ???? l??m
t???i M???t tr???i gi???a tr??a, tri???u h???i nh???ng c??n gi?? n???i lo???n,
V?? gi???a bi???n xanh v?? v??m tr???i xanh ng???t
G??y ra chi???n tranh d??? d???i - tr?????c ti???ng s???m r???n ????ng s???
Ta ???? ban l???a, v?? r???ch c??y s???i ch???c kh???e c???a th???n Jove B???ng ch??nh
tia ch???p c???a m??nh;????????????..
??? B??o t??? ,
C??ch x??? l?? th?? kh??ng v???n r???t t??? do n??y ???? ???????c nh???ng ng?????i c??ng th???i v???i Shakespeare b???t ch?????c, v?? d???n ?????n s??? l???ng l???o v??? nh???p ??i???u chung trong tay nh???ng ng?????i d??ng ??t k??? n??ng h??n. Tuy nhi??n, th?? kh??ng v???n c???a Shakespeare ???? ???????c John Webster v?? Thomas Middleton s??? d???ng th??nh c??ng trong c??c v??? k???ch c???a h???. Trong khi ????, Ben Jonson ???? s??? d???ng th?? kh??ng v???n ch???t ch??? h??n v???i ??t ng???t d??ng h??n trong c??c v??? h??i k???ch Volpone v?? The Alchemist c???a ??ng .
Th?? kh??ng v???n kh??ng ???????c s??? d???ng nhi???u trong th?? phi k???ch c???a th??? k??? 17 cho ?????n Paradise Lost , trong ???? Milton s??? d???ng n?? m???t c??ch tho???i m??i. Milton ???? s??? d???ng t??nh linh ho???t c???a th?? kh??ng v???n, kh??? n??ng h??? tr??? s??? ph???c t???p v??? c?? ph??p c???a n??, ??? m???c t???i ??a, trong c??c ??o???n v??n nh?? sau:
???....V??o H??? n??o ng????i th???y
T??? ????? cao n??o r??i xu???ng, Ng?????i m???nh h??n ???? cung c???p r???t nhi???u
S???m s??t c???a Ng?????i: v?? cho ?????n l??c ????, ai bi???t
S???c m???nh c???a nh???ng V?? kh?? kh???ng khi???p ????? nh??ng kh??ng ph???i v?? nh???ng ??i???u ???? C??ng kh??ng
ph???i v?? nh???ng g?? Ng?????i chi???n th???ng quy???n n??ng trong c??n th???nh n??? c???a Ng?????i
C?? th??? g??y ra cho ta s??? h???i h???n ho???c thay ?????i,
M???c d?? ???? thay ?????i v??? h??o nho??ng b??n ngo??i; r???ng t??m tr?? c??? ?????nh
V?? s??? khinh mi???t cao ?????, t??? c???m gi??c c??ng tr???ng b??? t???n th????ng,
???? c??ng v???i nh???ng k??? m???nh nh???t n??ng ta l??n ????? ?????u tranh,
V?? mang theo
s???c m???nh v?? s??? c???a c??c Linh h???n ???????c trang b???
Nh???ng k??? d??m kh??ng th??ch s??? cai tr??? c???a Ng?????i, v?? ta th??ch h??n,
Quy???n n??ng t???i cao c???a Ng?????i v???i quy???n n??ng ?????i ngh???ch
Trong Tr???n chi???n ????ng ng??? tr??n ?????ng b???ng Thi??n ????ng,
V?? l??m rung chuy???n ngai v??ng c???a Ng?????i. M???c d?? chi???n tr?????ng ???? m???t?
Kh??ng ph???i t???t c??? ?????u m???t; ?? ch?? b???t khu???t,
V?? nghi??n c???u v??? s??? tr??? th??, l??ng c??m th?? b???t t???,
V?? l??ng d??ng c???m kh??ng bao gi??? khu???t ph???c ho???c ?????u h??ng:
??? Thi??n ???????ng ???? M???t ,
Milton c??ng vi???t Paradise Regained v?? m???t s??? ph???n c???a Samson Agonistes b???ng th?? kh??ng v???n. Trong th??? k??? sau Milton, c?? r???t ??t c??ch s??? d???ng th?? kh??ng v???n k???ch t??nh ho???c kh??ng k???ch t??nh; ????? ph?? h???p v???i mong mu???n v??? t??nh ?????u ?????n, h???u h???t th?? kh??ng v???n c???a th???i k??? n??y ?????u c?? ph???n c???ng nh???c. Nh???ng v?? d??? hay nh???t v??? th?? kh??ng v???n t??? th???i k??? n??y c?? l??? l?? bi k???ch All for Love c???a John Dryden v?? The Seasons c???a James Thomson . M???t v?? d??? ????ng ch?? ?? kh??ng ch??? v?? s??? th???t b???i c???a n?? v???i c??ng ch??ng m?? c??n v?? ???nh h?????ng ti???p theo c???a n?? ?????i v???i h??nh th???c n??y l?? The Fleece c???a John Dyer .
V??o cu???i th??? k??? 18, William Cowper ???? m??? ra m???t cu???c ?????i m???i cho th?? kh??ng v???n v???i t???p th?? chi??m nghi???m V???n hoa c???a ??ng, The Task , xu???t b???n n??m 1784. Sau Shakespeare v?? Milton, Cowper l?? ng?????i c?? ???nh h?????ng ch??nh ?????n c??c nh?? th?? l???n ti???p theo trong th?? kh??ng v???n, nh???ng thi???u ni??n khi Cowper xu???t b???n ki???t t??c c???a m??nh. ???? l?? c??c nh?? th?? v??ng H??? William Wordsworth v?? Samuel Taylor Coleridge . Wordsworth ???? s??? d???ng h??nh th???c n??y cho nhi???u t??c ph???m Lyrical Ballads (1798 v?? 1800) v?? cho nh???ng t??c ph???m d??i nh???t c???a ??ng, The Prelude v?? The Excursion . Th?? c???a Wordsworth l???y l???i ???????c m???t s??? n??t t??? do c???a Milton, nh??ng nh??n chung ?????u ?????n h??n nhi???u:
???N??m n??m ???? tr??i qua; n??m m??a h??, v???i chi???u d??i
C???a n??m m??a ????ng d??i! V?? m???t l???n n???a t??i nghe
Nh???ng d??ng n?????c n??y, ch???y t??? c??c su???i tr??n n??i
V???i ti???ng th?? th???m nh??? nh??ng trong ?????t li???n. ??? M???t l???n n???a
T??i l???i nh??n th???y nh???ng v??ch ???? d???ng ?????ng v?? cao ng???t n??y...???
??? Nh???ng d??ng ???????c vi???t c??ch Tu vi???n Tintern v??i d???m , d??ng 1???5
Th?? kh??ng v???n c???a Coleridge mang t??nh k??? thu???t h??n th?? c???a Wordsworth, nh??ng ??ng vi???t r???t ??t:
???V??ng, h??? ???? ??i r???i, v?? t??i ph???i ??? l???i ????y,
C??i ch??i c??y chanh n??y l?? nh?? t?? c???a t??i! T??i ???? m???t ??i
Nh???ng v??? ?????p v?? c???m x??c, nh???ng th??? s???
ng???t ng??o nh???t trong k?? ???c c???a t??i ngay c??? khi tu???i t??c
???? l??m m??? m???t t??i ?????n m???c m?? l??a! Trong khi ????, ch??ng...???
??? ??? C??y chanh n??y l?? nh?? t?? c???a t??i ???
Nh???ng b??i th?? ?????i tho???i c???a ??ng nh?? " The Eolian Harp " v?? " Frost at Midnight " l?? nh???ng t??c ph???m th?? kh??ng v???n n???i ti???ng nh???t c???a ??ng. Th?? kh??ng v???n c???a Keats trong Hyperion ch??? y???u ???????c m?? ph???ng theo th?? c???a Milton, nh??ng ??t t??? do h??n v???i nh???p th?? n??m ??m v?? s??? h???u ?????c ??i???m c???a th?? Keats. Th?? kh??ng v???n c???a Shelley trong The Cenci v?? Prometheus Unbound g???n v???i th???c h??nh c???a Elizabeth h??n l?? c???a Milton.
Trong s??? c??c nh?? v??n th???i Victoria vi???t th?? kh??ng v???n, n???i b???t nh???t l?? Tennyson v?? Robert Browning . Th?? kh??ng v???n c???a Tennyson trong c??c b??i th?? nh?? "Ulysses" v?? "The Princess" c?? nh???c t??nh v?? ?????u ?????n; l???i b??i h??t " Tears, Idle Tears " c???a ??ng c?? l??? l?? v?? d??? quan tr???ng ?????u ti??n v??? b??i th?? kh??? th?? kh??ng v???n. Th?? kh??ng v???n c???a Browning, trong c??c b??i th?? nh?? " Fra Lippo Lippi ", th?? ?????t ng???t v?? mang t??nh ?????i tho???i h??n. V??? opera n??m 1884 c???a Gilbert v?? Sullivan , Princess Ida , d???a tr??n "The Princess" c???a Tennyson. L???i tho???i c???a Gilbert ho??n to??n l?? th?? kh??ng v???n (m???c d?? 13 v??? opera kh??c c???a Savoy c?? l???i tho???i b???ng v??n xu??i). D?????i ????y l?? m???t ??o???n tr??ch do Princess Ida n??i sau khi h??t aria nh???p cu???c "Oh, goddess wise".
???Ph??? n??? c???a Adamant, nh???ng ng?????i m???i v??o ngh??? xinh ?????p???
Nh???ng ng?????i khao kh??t s??? ch??? d???y nh?? ch??ng t??i ????a ra,
H??y l???ng nghe, trong khi t??i m??? ra m???t c??u chuy???n ng??? ng??n.
Con voi m???nh h??n Con ng?????i,
Nh??ng Con ng?????i ch??? ng??? n??. T???i sao? Con voi
??? kh???p m???i n??i ?????u gi???ng voi tr??? n??i n??y (v??? tr??n)
V?? Con ng?????i, ng?????i c?? b??? n??o b???ng con voi
Nh?? b??? n??o c???a Ph??? n??? b???ng B??? n??o c???a ????n ??ng???(???? l?? quy t???c c???a ba),???
Chinh ph???c g?? kh???ng l??? ng???c ngh???ch c???a khu r???ng,
Khi Ph??? n???, ?????n l?????t m??nh, s??? chinh ph???c ????n ??ng.
Trong To??n h???c, Ph??? n??? d???n ?????u:
K??? h???c ????i h???p h??i v???n tin
R???ng hai c???ng hai b???ng b???n! T???i sao, ch??ng ta c?? th??? ch???ng minh,
Ch??ng ta l?? ph??? n??????nh???ng ng?????i l??m vi???c nh?? nh?? ch??ng ta???
R???ng hai c???ng hai b???ng n??m???ho???c ba???ho???c b???y;
Ho???c hai m????i l??m, n???u tr?????ng h???p ????i h???i!?????????
Th?? kh??ng v???n, v???i nhi???u m???c ????? ?????u ?????n kh??c nhau, ???? ???????c s??? d???ng kh?? th?????ng xuy??n trong su???t th??? k??? 20 trong th?? g???c v?? trong c??c b???n d???ch th?? t??? s???. H???u h???t c??c b??i th?? t??? s??? v?? th?? ?????i tho???i c???a Robert Frost ?????u l?? th?? kh??ng v???n; c??ng nh?? c??c b??i th?? kh??c nh?? " The Idea of Order at Key West " v?? " The Comedian as the Letter C " c???a Wallace Stevens , " The Second Coming " c???a WB Yeats , "The Watershed" c???a WH Auden v?? " Summoned by Bells " c???a John Betjeman . Kh??ng th??? li???t k?? ?????y ?????, v?? m???t lo???i th?? kh??ng v???n r???i r???c ???? tr??? th??nh m???t ph???n ch??nh c???a th?? tr??? t??nh, nh??ng c?? th??? n??i m???t c??ch an to??n r???ng ( t??? ng??? hoa m??? ) th?? kh??ng v???n hi???n ??ang n???i b???t nh?? b???t k??? th???i ??i???m n??o trong ba tr??m n??m qua.
B???ng ti???ng ?????c
Th?? kh??ng v???n c??ng ph??? bi???n trong v??n h???c ?????c . N?? ???????c Gotthold Ephraim Lessing s??? d???ng trong v??? bi k???ch Nathan der Weise ( Nathan the Wise ) n??m 1779, trong ???? c??c d??ng th?? d??i 10 ho???c 11 ??m ti???t:
???Ja, Daja; Gott sei Dank! Doch warum endlich?
Hab ich denn eher wiederkommen wollen?
B???n c?? mu???n bi???t kh??ng? Babylon
Ist von Jerusalem, wie ich den Weg,
Seitab h??i rechts, h??i li??n k???t, zu nehmen bin
Gen??tigt worden, gut zweihundert Meilen;
Und Schulden einkassieren, ist gewiss
Auch kein Gesch??ft, das merklich f??rdert, das
So von der Hand sich schlagen l??sst.Cha ??ng ta???
V???n hay kh??ng v???n
Posted on 18.02.2008 by admin
TH??, V???N HAY KH??NG V???N
???N???u kh??ng c?? th?? v???n, t???t c??? ch??ng ta ?????u l?? thi??n t??i???. Oscar Wilde kh???ng ?????nh nh?? th???. M???t kh???ng ?????nh kh??ng ph???i kh??ng nguy??n do, trong t??nh h??nh c??c ng?????i l??m th?? ph????ng T??y ?????u th??? k??? XX ????? x?? l??m th?? kh??ng v???n, k???ch li???t ch???ng ?????i th?? v???n.
1. B??i th?? ???Mouvement??? (Chuy???n ?????ng) trong t???p th??-v??n xu??i Illuminations c???a A. Rimbaud ???????c xem l?? b??i th?? ti???ng Ph??p ?????u ti??n c?? nh???ng c??u ng???n d??i kh??ng ?????ng ?????u v?? kh??ng v???n, ???nh h?????ng tr???c ti???p ?????n G. Apollinaire, nh?? th?? t??? do h??ng ?????u c???a Ph??p, ???? khai m??o cho Th?? T??? do ph????ng T??y. T??? ????, th?? kh??ng v???n n???y n??? v?? ph??t tri???n m???nh m???. T??? ?????u th??? k??? XX, th?? kh??ng v???n chi???m l??nh ??p ?????o thi ????n Ph??p.
??? M???, W. Whitman ???????c xem l?? nh?? c??ch m???ng, ????a th?? M??? v?????t qua th???m m??? th?? ??????ng th???i, trong ???? v???n l?? y???u t??? b??? tr??? kh??? ?????u ti??n. Ng n???i ti???ng v???i tr?????ng ca L?? c???.
Walt Whitman v?? Leaves of Grass (L?? c???)
Thi h??o Walt Whitman (1819-1892), ng?????i t???ng ???????c nh?? v??n Anh D. H. Lawrence x??ng t???ng l?? "nh?? th?? hi???n ?????i v?? ?????i nh???t" v?? "ng?????i M??? v?? ?????i nh???t". Walt Whitman l?? m???t nh?? th?? ?????i m???i, m???t nh?? d??n ch??? c???p ti???n v?? m???t nh??n c??ch l???ch s??? trong k??? nguy??n N???i chi???n v?? m??? r???ng l??nh th??? c???a Hoa K???.
Walt Whitman sinh ng??y 31/5/1819 t???i West Hills, Long Island, New York v?? l???n l??n ??? Brooklyn. R???i gia ????nh t??? n??m m?????i l??m tu???i, ??ng b?????c v??o ngh??? l??m b??o v?? ?????n n??m 1838 l???p ra t??? b??o c???a ri??ng m??nh. ??ng tr??? th??nh bi??n t???p vi??n c???a t??? nh???t tr??nh c?? l?????ng ph??t h??nh l???n nh???t th???i ???? l?? The Brooklyn Daily Eagle v??o n??m 1846. Nh?? v??n Herman Melville t???ng n??i r???ng chi???c t??u s??n c?? voi ????ng vai tr?? l?? ?????i h???c Harvard c???a ??ng, c??n tr?????ng ?????i h???c c???a Whitman l?? th??nh ph??? Brooklyn v?? ?????o Manhattan. Whitman y??u nh???c k???ch, l?? kh??ch th?????ng xuy??n ?????n c??c ph??ng tr??ng b??y v?? l?? m???t ?????c gi??? cu???ng nhi???t. Ba m????i l??m tu???i, Whitman ngh?? m??nh ng??y c??ng c?? t?? ch???t c???a m???t nh?? th??, v?? v??o th??ng 7/1855, l???n ?????u ti??n ??ng xu???t b???n Leaves of Grass (L?? c???), m???t t???p th?? nh??? g???m m?????i hai b??i kh??ng c?? ti??u ?????. M???c d?? m???t s??? nh?? ph?? b??nh coi t???p s??ch ch??? l?? tr?? ????a v?? nh???ng ng?????i kh??c c???m th???y b??? x??c ph???m b???i ng??n ng??? v?? ch??? ????? t??o b???o c???a n??, Leaves of Grass ???? thu h??t s??? ch?? ?? c???a m???t s??? tr?? tu??? v??n h???c l???n nh???t ??????ng th???i, trong ???? c?? Ralph Waldo Emerson.
T???p th?? Leaves of Grass (t???m d???ch: L?? c???), xu???t b???n l???n ?????u ti??n v??o n??m 1855, ???????c c??ng nh???n l?? m???t ki???t t??c v??n ch????ng c???a Walt Whitman. Su???t ?????i m??nh, Whitman ???? vi???t, vi???t l???i v?? th??m v??o ng??y c??ng nhi???u nh???ng b??i th?? trong t???p L?? c???. T??c gi??? ???? s???a ?????i v?? b??? sung n?? nhi???u l???n cho ?????n khi qua ?????i, t??? m???t t???p s??ch nh??? g???m 12 b??i th?? ?????n phi??n b???n cu???i c??ng l?? m???t tuy???n t???p ????? s??? h??n 400 b??i th??. T??c ph???m ???????c c??ng nh???n l?? ki???t t??c ????? ?????i n??y c???a Walt Whitman ???? ?????nh ngh??a ??ng l?? m???t trong nh???ng ti???ng n??i c?? ???nh h?????ng nh???t c???a n?????c M???. Ngh??? thu???t th?? c???a Walt Whitman l?? "s??? h???p nh???t c???a nh?? nguy???n, b??o ch?? v?? t???ng ca" trong m???t l??? h???i s???ng ?????ng c???a nh??n lo???i.
Song of Myself (t???m d???ch: B??i h??t c???a ch??nh t??i) l?? m???t tr?????ng ca (g???m 52 ??o???n) trong t???p th?? L?? c???. Whitman ???? t??i t???o thi ca M??? trong m??n ?????c di???n v?? song n??y, t??m ra nh???ng ng??? ??i???u d?????ng nh?? ho??n to??n c???a ri??ng ??ng nh??ng b???ng c??ch n??o ???? n???m b???t ???????c n??ng l?????ng v?? nh???p ??i???u c???a m???t qu???c gia tr??? trung ??ang th???c d???y v???i ti???ng n??i v?? t???m nh??n r???ng m??? c???a ch??nh m??nh.
"I celebrate myself, and sing myself,
And what I assume you shall assume,
For every atom belonging to me as good belongs to you."
T???m d???ch:
"T??i ca ng???i t??i, t??i h??t cho t??i
V?? nh???ng g?? t??i nh???n, b???n s??? nh???n
B???i m???i nguy??n t??? thu???c v??? t??i c??ng thu???c v??? b???n ????."
(tr??ch Song of Myself, trong t???p Leaves of Grass, ???n b???n n??m 1892).
M???t ???n b???n b??? t??i The Portable Walt Whitman, do Penguin Books xu???t b???n n??m 2004 t???i Hoa K???. S??ch do Gi??o s?? Michael Warner (?????i h???c Rutgers) bi??n t???p v?? vi???t l???i gi???i thi???u. ????y l?? m???t tuy???n t???p ch???n l???c t??? to??n b??? s??ng t??c th??, v??n xu??i v?? truy???n ng???n ???????c y??u th??ch nh???t c???a Whitman, bao g???m nh???ng b??i th?? trong ???n b???n ?????y ????? v?? cu???i c??ng c???a ??ng n??m 1891-1892, m???t s??? truy???n ng???n, c??c l???i t???a cho c??c phi??n b???n kh??c nhau c???a t???p th?? Leaves of Grass, v?? nhi???u t??c ph???m v??n xu??i ?????c s???c kh??c???
T???i Vi???t Nam, n??m 1981, NXB V??n H???c ???n h??nh tuy???n t???p L?? c??? qua b???n d???ch c???a d???ch gi??? V?? C???n v?? ????o Xu??n Qu??. N??m 2015, NXB H???i Nh?? V??n ???n h??nh b???n d???ch B??i h??t ch??nh t??i (in song ng??? Anh ??? Vi???t) do nh?? th?? ??? d???ch gi??? Ho??ng H??ng chuy???n ng???. Nh???n x??t v??? t???m quan tr???ng c???a cu???n s??ch n??y, d???ch gi??? Ho??ng H??ng ???? vi???t: ???Qua c??? ng??n c??u th?? v???a t??? th???c ?????n chi ti???t v???a ph??ng t?????ng ?????n k??? di???u, v???a k??? chuy???n v???a rao gi???ng lu???n b??n nhi???u m???t r???t ??a d???ng r???t kh??c bi???t th???m ch?? ?????i ngh???ch c???a ?????i s???ng v?? con ng?????i M??? ??? n???a tr?????c th??? k??? 19, thi??n s??? thi n??y mu???n tr??? l???i c??u h???i: L?? ng?????i M??? c?? ngh??a l?? g??? (What does it mean to be American?)???.
Walt Whitman l?? nh?? th?? M??? c?? s???c s??ng t???o v?? g??y ???nh h?????ng nh???t ??? th??? k??? XIX. Lu??n l?? m???t nh??n v???t quan tr???ng v?? g??y tranh c??i, Whitman ti???p t???c thu h??t s??? ng?????ng m??? c???a c??c nh?? th??, ngh??? s??, nh?? ph?? b??nh, nh?? ho???t ?????ng ch??nh tr??? v?? ?????c gi??? tr??n kh???p th??? gi???i trong cu???c ?????i tho???i v???i di s???n v??n ho?? phong ph?? c???a ??ng cho ?????n h??m nay.
?????? Nh???t, t??? n??m 1945, v???n ??i???u d??? d??i c???a nh???ng ??o???n ca, h??i c?? ???? b??? c??ng k??ch v?? kh?????c t???. ??? Trung Qu???c, ????i Loan c??c nh?? th?? hi???n ?????i ???? d???p b??? v???n ??i???u, ni??m lu???t x??a. C??c thi s?? ??? R???p, ???n ????? c??ng ???? ?????i m???i tri???t ????? c?? ??i???u v?? h??nh th???c trong s??ng t??c thi ca c???a h??????. Ch??n Ph????ng vi???t th???.
R???i ??ng ?????t v???n ?????: ???Truy???n th???ng ch??? c?? gi?? tr??? th???t khi ???????c tra c???u v?? ch???t v???n v???i ?? th???c v?? th???i ?????i ta ??ang s???ng. Khi v??n h???c to??n c???u, b???t k??? n?????c l???n hay nh???, ??ang chuy???n ?????ng m???nh trong s??? ti???p nh???n, h???c h???i l???n nhau ng??y c??ng nhi???u, ch???ng l??? c??c nh?? th?? Vi???t Nam l???i ??m m??i m???y g???c c??y ??a c???a v???n ??i???u th???i th?? v??n truy???n kh???u????
2. Ngu???n s???a nu??i d?????ng th?? Vi???t ch??nh l?? ca dao, ngh??a l?? v??n ch????ng truy???n kh???u. M?? v??n ch????ng truy???n kh???u kh??ng th??? ??i ch???ch kh???i v???n: d??? thu???c, d??? nh??? v??, d??? ng??m. Ti???p nh???n Th?? ???????ng c???a Trung Hoa, ta c??? v???y, cho t???n khi phong tr??o Th?? M???i xu???t hi???n. Nh??ng Th?? M???i, m???t bi???n th??i c???a ca dao, H??t n??i qua ???nh h?????ng c???a Tr?????ng L??ng m???n v?? Hi???n th???c Ph??p, d?? ???? l??m n??n cu???c c??ch m???ng trong th?? Vi???t, v???n kh??ng m???t l???n t??? b??? v???n.
?? h?????ng c???t ?????t th?? v???n ???????c Nguy???n ????nh Thi kh??i m??o v??o nh???ng n??m 50, ???? b??? ch???ng ?????i k???ch li???t, ????nh n???a ???????ng ?????t g??nh. N??? l???c n??y ch??? ?????t m???t v??i th??nh t???u hi???m hoi qua c??c thi s?? thu???c Nh??m Nh??n v??n-Giai ph???m ??? mi???n B???c v?? Nh??m S??ng t???o ??? mi???n Nam nh???ng n??m 60. Ch??ng ta th??? n??u v??i tr??ch d???n:
?????? cu???i ????m
em r?? t??c n??i nh???ng l???i m?? s???ng
nh???ng ??m hi???u
c???a m???t bi???n ??en kh??ng t??nh y??u tuy???t v???ng
anh x?? t??c em c??ng nh???ng c??nh l?? ch???t
m??a thu
g??y th????ng t??ch n??i c?????m tay
anh x?? ng?? em t??? ch??p ?????nh h???nh ph??c???
(Thanh T??m Tuy???n, ???????m???, T??i kh??ng c??n c?? ?????c)
???T??i nh??? kh??ng c??n g??
Kho???ng c??ch tr???n tru???ng v?? ngh??a
T??? gi???y tr???ng b???c g???n tr??i tim
n??t ch??? b??i l??n k??n c???
T??i nh??? kh??ng c??n g??
(Th?? Duy Thanh)
Th??? r???i t???t c??? ?????u tr??? l???i v???ch xu???t ph??t. D???u c??c s??ng t??c sau ???? c?? c??u ng???n d??i kh??ng ?????ng ?????u, s??? d???ng v???n bu??ng hay c??? khi t??? b??? v???n, th?? Vi???t v???n c??? b??? ??m ???nh b???i v???n.
N???n ???????c ?????t l??n s???m h??n m???i th??? k??? tr?????c
Nh???ng v???t r???n d????ng gian ch???m ch???m tr??n tr??n ?????y
??nh ho??ng h??n ??? ?????y b??nh minh linh ???n
D??ng ng???p nh???ng m??i nh??, nh???ng v??m c??y,
nh???ng ?????nh n??i u tr???m.
Kh??ng ph???i kh??ng l?? do khi c?? ng?????i cho ?????i b??? ph???n th?? hi???n ?????i Vi???t Nam ch??? d???ng l???i ??? d???ng Th?? M???i bi???n th??? (hay ph?? th???). Kh??ng h??n.Trong l??c ??? Ph??p, sau h??n m???t th??? k??? phi??u l??u (v?? g???t h??i kh??ng bi???t bao nhi??u l?? th??nh t???u) v???i th?? kh??ng v???n, c??c nh?? th?? tr??? hi???n nay ??ang quay tr??? l???i v???i th?? v???n!
3. May, th?? c???a c??c nh?? th?? d??n t???c thi???u s???, do b???t ngu???n t??? d??ng ch???y th???m m?? kh??c, ??t b??? thao t??ng/quy ?????nh b???i v???n. ??a s??? h??? d???ch t??? ti??ng d??n t??c???a h??? ra ti???ng Kinh. Ngo???i tr??? v??i nh?? th?? ti???p nh???n ngu???n th?? Vi???t, t??? ???? kh?? nhuy???n v???i c??c th??? th?? Vi???t nh??: Ho??ng V??n Th???, L????ng ?????nh, Mai Li???u, Y Ph????ng,??? C??n l???i, ??a ph???n ?????u s??ng t??c theo truy???n th???ng ???d??n t???c thi???u s??????. V??, r???t ??t v?????ng v??u b???i v???n. L?? Ng??n S???n c?? ???Ng?????i ?????p??? v?? c??c b??i th?? hay kh??c c???a anh.N??i chng cacs nh?? th?? dn t???c vi???t ???m y???u!
???C??y lim ?????ng nh?? m???t k??? ch??n ch??n d?????i ?????t
(Ch???t c??y lim b???t ch???p lo??i s??u m???t)
Ng???n v???u, b????ng u???n l?????n nh?? tua c??n tua kh??n
Th???m c??? non ????m xanh ng???n gi??
C??y d??t, c??y d???i v??n n???i nh?? s??ng cu???n m??y v???n
C??y ???? cu???i ng???y trang nh?? h??n cu???i
C??y t???u m???t qu???
C??y s???n v??? n???t ?? b??n c?????????
B?????c ?????p v???m v??? h??n. T??i th???y ??? d???t kho??t h??n
th??? gi???i v??? v???n v?? r??p l???i qua h??i th??? g???p
l???a h???p h???i.??ng b??? qu??ng ra kh???i v??ng l???a ??? m??nh ?????y th????ng t??ch
c??? th??? gi???i th????ng t??ch ??? ch??? n??? c?????i v???n nguy??n
ni???m vui v???n nguy??n
tri???u tri???u gi???t n?????c bay v??? gi???p t???t tia l???a s???ng s??t
toan g?????ng d???y l???n cu???i c??ng
gi???p t???t kh??? s???, th???t v???ng tr??n nh???ng khu??n m???t. T??i th???y.
??? b??n kia ni???m vui
S??? ch???u ?????ng v???n nguy??n h??? l???i b???t ?????u b??n r???.
4. T???i sao v???n c?? m???t v?? b??m tr??? d??i d???c th??? trong th?? Vi???t? Truy???n th???ng ca dao, th?? ???????ng lu???t, Th?? M???i quy ?????nh l??? th??i s??ng t??c v?? th?????ng th???c c???a ch??ng ta. Ng?????i vi???t b??? quy ?????nh ???? ????nh, tr???m tr???ng h??n c??? l?? v???n t???n t???i dai d???ng trong vi???c c???m nh???n th?? c???a ng?????i ?????c. C??i m???i xu???t hi???n ch???ng nh???ng kh??ng ???????c ????n nh???n m?? c??n b??? d??? ngh???, d??? ???ng r???i b??? t???y chay. V??? ??n th?? kh??ng v???n ??? tr?????ng h???p Nguy???n ????nh Thi l?? m???t v?? d???.
????nh r???ng t??m l?? chung c???a ng?????i ?????c l?? ??t ch???u ch???p nh???n ngay t???c th???i c??i m???i khi n?? xu???t hi???n. ??? ????u c??ng v???y, nh??ng t???i Vi???t Nam, do truy???n th???ng v??n h??a v??n ch????ng, n??n n?? c??ng b??? c??? tuy???t quy???t li???t h??n. V??, tr?????c th??i ????? kh??ng thi???n ch?? c???a ng?????i ?????c, c??? ng?????i ?????c ???????c cho l?? ??u t?? nh?? c??c nh?? ph?? b??nh ch???ng h???n, k??? s??ng t??c c??ng r???t d??? m???t h???ng th?? trong phi??u l??u s??ng t???o. H??? qu???: th?? v???n m??i c?? m???t!
Nh??ng c?? ph???i b???i v???n m?? n???n th?? Vi???t kh??ng l???n?
Theo thi???n ??, v???n kh??ng l?? m???t t???i ph???m khi???n th?? b??? nh??m. V???n hay m???t th??? th?? n??o b???t k?? lu??n ph??t tri???n theo chu k??: t??m t??i ??? ho??n ch???nh v?? ???n ?????nh ??? phi??u l??u ph?? gi???i ??? r???i tr??? l???i t??m t??i ????? ???n ?????nh. H??nh tr??nh t??? Th?? C??? phong Trung qu???c ?????n tr?????c th???i ???????ng, sang S?? ???????ng m??y m?? r???i m???i ?????t t???i lu???t t???c ???n ?????nh v?? nghi??m ng???t c???a Th???nh ???????ng, ????? sau ???? l???i ti???p t???c??? ph?? th??? (v?? nh?? b??i ???Ho??ng H???c l??u??? th???i S?? ???????ng, d???u hay ?????n ????u nh??ng x??t v??? lu???t th??, n?? c??ng ch??a th???t ch???t ch??? nh?? chu???n m???c ????i h???i c???a th?? ???????ng).
Andr?? Gide n??i: ???Ngh??? thu???t s???ng nh??? lu???t t???c, v?? ch???t v?? bu??ng th??????. S??? ???bu??ng th?????? c???a c??c nh?? th?? ph????ng T??y th???i gian qua ???? g??y d??? ???ng n??i ng?????i th?????ng th???c. H??? t???y chay th??, t??? ???? th?? ????nh m???t ng?????i ?????c: c??c nh?? th?? quay l???i ?????c c???a nhau, hay ch??? ?????c ch??nh th?? m??nh! H??nh th??nh th??? t??m l?? t??? y??u nguy hi???m. Kh???ng ho???ng th?? ??ang k?? b??o ?????ng ????y ????, l?? th???c. C??? ??? Vi???t Nam. Th?? kh??ng v???n Vi???t ch??a ph??t tri???n ?????n ?????u ?????n ????a, nh??ng c??ng ???? c?? d???u hi???u c???a bu??ng th???.
5. L???i may! Th?? d??n t???c thi???u s??? kh??ng b??? d??nh v??o tr??o l??u c??ch t??n ???y. Nh??ng kh??ng ph???i v?? th??? m?? th?? ch??ng ta thi???u nh???m, nh??m v?? kh??ng tr??nh nguy c?? b??? l???nh nh???t. S??ng t??c b???ng ti???ng Vi???t, l???p l???i truy???n th???ng v???n Vi???t l?? ??i???u th???m nguy: ch??ng ta r??i t??m v??o l???i m??n m?? kh??ng hay! C??n theo h???c tr??ng tr??ng c??c tr??o l??u th?? ph????ng T??y, ch??ng ta m??i m??i l?? h???c tr?? ?????ng cu???i l???p.
Nh?? v???y, ???s??? thay ?????i h???n th????? hay ???m???t tinh th???n m???i cho th????? c?? vai tr?? quy???t ?????nh c??i hay v?? c??i m???i ???l???n??? c???a th??, ch??? kh??ng ph???i v???n hay lu???t t???c c???a m???t th??? th?? n??o ????: t??? l???c b??t, t??m ch???, Th?? M???i ph?? th??? hay c??? Th?? T??? do. V???n, nguy c?? ????nh l???a ng?????i ?????c d??? t??nh r???ng nh?? th??? m???i l?? th??. Nh?? th?? d??? l??m v???n: ch???ng n??? l???c g?? c??? nh??ng ch??ng ta v???n ???ho??n th??nh??? m???t b??i th?? c?? v???n: ta quay l???i t??? ????nh l???a. V?? th?? c??? d???m ch??n t???i ch???!
V???n hay kh??ng v???n, kh??ng h??? g?? c???, quan tr???ng l?? tinh th???n m???i. Tinh th???n m???i ?????t tr??n n???n ?????t v???ng ch???c c???a v??n h??a, suy t?? n???n t???ng qua ti???p nh???n lu???ng gi?? t??? tr??m ph????ng th???i t???i b???ng nh???y c???m b???t nh???p cu???c s???ng hi???n ?????i. L??m th??nh nh???p ??i???u c???a t??m h???n ng?????i thi s??.
Ch??nh nh???p ??i???u n??y quy???t ?????nh v???n hay kh??ng v???n c???a m???t b??i th??, th???m ch?? m???t ??o???n/c??u th??. Nh???p ??i???u t??y thu???c v??o ???mi???n dao ?????ng v?? rung ?????ng???
H???n b???n ?????c v?? nh???ng ng?????i l??m th??, y??u th?? ???? t???ng (h??n m???t l???n) ?????c m???t, hai, ba b??i th?? si??u th???c, th?? c??ch t??n, th?? dung t???c v?? ???? c???m nh???n ???????c ???c??i hay, c??i ?????p??? c???a n?? nh?? th??? n??o so v???i lo???i th?? v???n trong Truy???n Ki???u, trong Cung o??n Ng??m kh??c, trong th?? c???a V?? Ho??ng Ch????ng, c???a Xu??n Di???u...
L??u nay ng?????i ta ???? b??n lu???n nhi???u ?????n Th?? V???n v?? th?? kh??ng v???n, m???t ????? t??i ???? ???x??a nh?? tr??i ?????t???, nh??ng xem ra v???n lu??n lu??n m???i, b???i b??? m??n Th?? l?? m???t ph???n c???a ?????i s???ng tinh th???n trong sinh h???at v??n h???c ngh??? thu???t c???a nh??n lo???i. ??? Ph??p v??o th???i vua Louis 14 ???? c?? nh???ng thi ????n do c??c nh?? qu?? t???c l???p ra ????? gi???i tr?? th???c l???ch duy???t, ???????c nh?? vua n??? tr???ng h???p nhau nghe th??, b??n lu???n v??? th?? v?? ????? ????nh gi?? m?? th???a nh???n danh x??ng thi s?? cho nh???ng ng?????i x???ng ????ng. ??? Trung Hoa, v??o th???i th???nh ???????ng, nhi???u nh?? th?? kh??ng ch???p nh???n nh???ng r??ng bu???c c???a Kh???ng gi??o nh?? ????o Ti???m, L?? B???ch, ????? Ph???, B???ch C?? D???, M???nh H???o Nhi??n... ???? ????? l???i h??ng ng??n b??i th?? cho gia t??i v??n h???c Trung Qu???c.
???? l?? lo???i th?? v???n m?? v??n h???c Vi???t Nam coi nh?? k??? th???a ???? m???y ngh??n n??m. Ch??ng ta kh??ng bao gi??? ch???p nh???n s??? ???k??? th???a??? n??y, v?? v???y Th?? ???????ng ???? b??? tr??o l??u th?? M???i ?????y l??i v??o b??ng m??? c???a d?? v??ng. Ho??i Thanh ???? g???i ???? l?? ???m???t cu???c c??ch m???ng thi ca (???? nh??m d???y v??o th??ng 3 -1932) ???.
V??n h???c, thi ca c??ng nh?? khoa h???c lu??n lu??n ????i h???i con ng?????i ??i t??m c??i m???i, c??i hay, c??i ho??n m???, ho??n thi???n h??n. Ng?????i ta th???y s??? thay th??? v??? tr?? c???a th?? - t??? c?? sang m???i - sau th???i k??? T??? L???c V??n ??o??n cho ?????n th???i k??? v??n h???c mi???n Nam (1954-1975), nh??ng d?? l?? c?? hay m???i th?? th?? v???n l?? th?? v???n, v???i ?????y ????? t??nh nghi??m ch???nh c???a v???n ??i???u, c???a nh???c t??nh, c???a thi t??? v?? thi ng???.
Th???i k??? th??ng hoa c???a th?? Vi???t c?? l??? ph???i k??? l?? v??o th???i k??? n??y v???i Thi V??n Tao ????n, v???i c??c gi???i th?? to??n qu???c. Ngay c??? m???t s??? nh?? th?? ??? mi???n B???c sau th???i k??? th?? m???i nh?? Ho??ng C???m v???i B??n Kia s??ng ??u???ng, H???u Loan v???i M??u T??m Hoa Sim, v?? c??c nh?? th?? kh??c trong Nh??n V??n, Giai Ph???m ?????u l?? nh???ng nh?? th?? m???i, ?????u c?? l??m nh???ng b??i th?? ph?? th???, th?? t??? do nh??ng nh???c t??nh v?? v???n ??i???u v???n r???t ho??n ch???nh, v???n c?? th??? ?????c, c?? th??? ng??m ????? m?? c???m nh???n, m?? th?????ng th???c.
C??ng l??c v???i Th?? M???i chi???m l??nh v??? tr?? trong th?? Vi???t, th?? m???i ???gi??nh ???????c quy???n s???ng???; th?? c?? ???m???t quy???n s???ng??? trong l??ng th??, c??ng l?? l??c c?? nh???ng ng?????i ph???ng theo th?? Ph??p l??m th?? t??? do, th?? ph?? th???, th?? kh??ng v???n, nh??ng kh??ng ph??? bi???n nhi???u, kh??ng l???n l??n ???????c, v?? kh??ng th??? t???n t???i. M??i ?????n sau n??m 1954, sau cu???c di c?? c???a g???n m???t tri???u ng?????i t??? B???c v??o Nam, Thanh T??m Tuy???n l?? ng?????i ch??? tr????ng khuynh h?????ng s??ng t??c th?? t??? do, ???????c nh??m S??ng T???o h?????ng ???ng v?? c??? v??. T??? ???? cho t???i nay, sau h??n n???a th??? k??? th?? t??? do c???a Thanh T??m Tuy???n v???n l??... c???a Thanh T??m Tuy???n, ch??a bao gi??? nh??n r???ng ra th??nh m???t tr?????ng ph??i c?? t??c ph???m h???n h??i. Ng?????i ta th???a nh???n c??i c??ng c???a Thanh T??m Tuy???n h?? h??o cho khuynh h?????ng th?? t??? do, nh??ng kh??ng ai th???a nh???n c??i th??nh c??ng c???a khuynh h?????ng n??y.
Nh?? th?? H?? th?????ng Nh??n, m???t nh?? th?? k??? c???u trong l??ng th?? mi???n Nam, c?? l???n cho ch??ng t??i bi???t, trong m???t l???n ??ng ???????c m???i v??o Ban gi??m kh???o ch???m thi m???t gi???i th?? to??n qu???c (VNCH), khi bi???t trong s??? c??c t??c gi??? ???????c ????? ngh??? c?? Thanh T??m Tuy???n, ??ng ???? n??i v???i V?? Ho??ng Ch????ng v?? Cao Ti??u xin t??? ch???i v??o Ban Gi??m Kh???o.
Ch??ng ta bi???t ??? h???i ngo???i v?? c??? trong n?????c hi???n nay th?? ???? l???m ph??t ?????n m???c b??o ?????ng, nh??ng th???c ra ch???ng h??? h???n g??. ??t n??m tr?????c th???i k??? th?? m???i, t??? ???????ng Ph??p??? ??? H?? N???i m??? cu???c thi th?? ???? c?? ?????n 1.500 ng?????i d??? thi. H???i ???? Ho??i Thanh ???? t??? h???i: ???n?????c ta c?? bao nhi??u thi s??? 40 ng??n hay 400 ng??n? v?? ??ng cho bi???t 4.000 ng?????i c?? th?? ????ng b??o, in s??ch nh??ng c?? ch???ng 40 ng?????i c?? th?? ????a v??o ???Thi Nh??n Vi???t Nam???. S??? 4.000 hay 40 ng??n hay 400 ng??n ng?????i l??m th?? th???i ???? ?????n nay kh??ng ai bi???t t??n tu???i h??? (ngo???i tr??? m???t s??? trong ???Thi nh??n Vi???t Nam???). V?? trong con s??? 40 ng?????i ???? cho t???i nay c??ng ch??? m???t s??? ??t ng?????i ??i v??o v??n h???c, ?????m ???????c ?????u ng??n tay, ???????c ng?????i ?????i nh???c ?????n.
S??? s??ng l???c, ????o th???i c???a th???i gian v?? c??ng lu???n, c???a ng?????i ?????c l?? m???t ???c??n c??n c??ng l????? v?? t?? nh???t.
M???t ??o???n kh??c trong b??i b??o:
????????c th?? ??? ????y, ng?????i ta s??? kinh ho??ng ch???t nh???n ra th??? gi???i th?? t??? 1975 cho ?????n tr?????c ????, n??m 1954, ???? b??? x??a tr???ng m???t c??ch oan u???ng.???
Th???t t??nh, t??i kh??ng hi???u ?? c???a t??c gi??? b??i b??o mu???n n??i g?? v??? nh???n ?????nh n??y.
???Th??? gi???i th?? t??? 1975 cho ?????n tr?????c ????, n??m 1954??? m?? gi???i ph?? b??nh n??i ?????n l?? th??? gi???i nh???ng g??? Theo s??? hi???u bi???t th?? thi???n c???a t??i th?? ???th??? gi???i th????? t??? n??m 1954 ?????n 1975 l?? m???t ???th??? gi???i??? th?? c???a hai ba th??? h??? ng?????i l??m th?? B???c (di c??) Trung, Nam, phong ph?? v?? ??a d???ng c??? v??? n???i dung t?? t?????ng ?????n h??nh th???c. N??i ?????n ???th??? gi???i th????? mi???n Nam l?? n??i ?????n Thi V??n Tao ????n, ?????n c??c gi???i thi th?? to??n qu???c, ?????n c??c thi v??n ??o??n v?? kh??ng th??? kh??ng n??i ?????n nh???ng t??n tu???i nh?? Qu??ch T???n, ?? Nam Tr???n Tu???n Kh???i (th?? ???????ng), V?? Ho??ng Ch????ng, ??inh H??ng, T??? K??, B??i Gi??ng, T?? Th??y Y??n, H?? Th?????ng Nh??n, Tr???n Tu???n Ki???t, Tr???n D??? T???, Nh?? Ca, Di??n Ngh???, Tu??? Nga, Qu??? H????ng... Th?? t??? do (Thi t???c) c?? Thanh T??m Tuy???n, Tr???n Thanh Hi???p...
Sau 75 ???th??? gi???i th????? ???? ???? b??? ch??? ????? XHCN v???i v??n h??a Mac-xit x??a tr???ng m???t c??ch kh??ng th????ng ti???c ??? trong n?????c. V?? Ho??ng Ch????ng ra kh???i t??, m???y ng??y sau qua ?????i. T??? K?? ch???t b???i ch???t b???, H??? ??i???p ch???t tr??n ???????ng v?????t bi??n. T??c ph???m c???a h??? b??? cho l?? s???n ph???m v??n h??a ?????i tr???y, b??? c???m ?????c, c???m l??u truy???n, c???m l??u tr???... ???? m???i ch??nh l?? s??? x??a tr???ng ????ng kinh ho??ng, ch??? ??? h???i ngo???i ng?????i ta v???n tr??n tr???ng, v???n ?????c v?? v???n k??? t???c trong s??ng t??c, trong l??u h??nh, v?? ph??? bi???n.
C?? ph???i c??i ???x??a tr???ng??? m?? t??c gi??? b??i b??o mu???n n??i l?? t??? sau 75, ra h???i ngo???i, v?? ri??ng t???i San Jose kh??ng ai n???i nghi???p Thanh T??m Tuy???n, kh??ng ph??t ?????ng tr??o l??u s??ng t??c th?? v??n xu??i, th?? t??? do, th?? kh??ng v???n? M???t ?? ni???m r???t ????n gi???n m?? ph??? qu??t ???? c?? t??? xa x??a l?? khi n??i ?????n th?? l?? n??i ?????n v???n ??i???u. T??? x??a nay, m???t c??u n??i, m???t ??o???n vi???t m?? kh??ng c?? v???n c?? ??i???u th?? kh??ng ai g???i l?? th??.
Tu??n T??? trong thi??n Nho Hi???u ???? ph??n bi???t Thi (l?? th??) v???i Th?? (l?? v??n xu??i). V???i s??? ph??n ?????nh r???ch r??i ????, trong v??n h???c c??? Trung Hoa c?? hai b??? s??ch - Kinh Thi v?? Kinh Th??.
M???t s??? ng?????i ng??y nay ho???c do kh??ng ph??n bi???t ???????c, ho???c do qu?? d??? d??i, th?????ng n??i ???vi???t th?? cho gia ????nh???, ?????i l???y th?? ??? b??u ??i???n???, thay v?? n??i vi???t th??, ??i l???y th??... nh??ng m???t ng?????i hi???u bi???t b??nh th?????ng kh??ng ai l???m l???n gi???a th?? v?? th??; gi???a v??n xu??i v?? v??n v???n.
Nh?? m???t nguy??n t???c b???t di b???t d???ch, t??? l??u ?????i: Th?? kh??ng ph???i v?? kh??ng th??? l?? v??n xu??i; Th?? kh??ng ph???i v?? kh??ng th??? l?? v??n v???n. Nay khuynh h?????ng th?? c??ch t??n, th?? si??u th???c, th?? dung t???c mu???n l??m m???t cu???c ???c??ch m???ng??? thi ca b???ng c??ch t???o ra m???t lo???i th?? t???i ngh??a, kh??ng v???n, kh??ng ??i???u, m???t m??? ch??? ngh??a x?? b???n, thanh ??t t???c nhi???u, nh???m bi???u l??? ho???c ????? th???a m??n t??nh l???p d???, khoa tr????ng ki???n th???c, ??em ch??? ngh??a ra th??ch ????? ng?????i ?????c, m?? c?? khi ch??nh ng?????i l??m ra b??i th?? ???? c??ng kh??ng hi???u m??nh mu???n n??i g??.
B???ch C?? D??? c???a Trung Hoa c??ch ????y h??n 1.100 n??m l??c l??m xong m???t b??i th??, ?????c cho ng?????i v?? gi?? nghe r???i h???i: ???C?? hi???u kh??ng????. N???u ????p ???hi???u??? th?? ??ng m???i ch??p l???i (b???ng kh??ng th?? v???t b???).
Xin qu?? v??? nh?? th?? c??ch t??n tr?????c khi ?????p ????? c??i c?? (th?? v???n) h??y t??? trong c??i c?? b?????c ra, ??t n???a ph???i l?? m???t ng?????i ???? t???ng s??nh s???i th?? v???n v?? h??y ch??? ra cho m???i ng?????i bi???t v?? hi???u ???????c c??i hay c??i d??? c???a c??i v???n v?? c??i kh??ng v???n.
Tr??ch d???n l???i n??i c???a nh?? v??n Ba Lan Witold Gombrowicz ???v??n ch????ng kh??ng ph???i l?? m???t x?? nghi???p, c??ng kh??ng ph???i l?? m???t s???n ph???m x?? nghi???p???, b??i b??o vi???t ti???p ???Kh??ng ph???i m???i th??? ???????c in ra ?????u l?? tuy???t ph???m???, v?? tr?????c ???? ??ng vi???t: ???T??? l??u l???m t??i m???i ???????c ?????c m???t t???p th?? nh?? C??TGBBNEC (C???m ??n th??ng gi??ng bi??ng bi???c ng???c em c?????i)???.
?? ki???n n??y c???a t??c gi??? b??i b??o cho ng?????i ta c???m t?????ng t???p th?? c???a H???i Ph????ng kh??ng l?? tuy???t ph???m th?? c??ng l?? m???t thi t???p v?????t l??n tr??n t???t c??? nh???ng t???p th?? kh??c, ???t??? l??u l???m???.
T??i ho??n to??n kh??ng c?? ??c c???m n??o v???i c?? nh??n c??c ???nh?? th?? c??ch t??n, si??u th???c???, c??ng mong qu?? v??? th???c hi???n th??nh c??ng cu???c ???c??ch m???ng thi ca??? m?? qu?? v??? ch??? tr????ng. Ri??ng lo???i th?? dung t???c th?? xung quanh t??i r???t nhi???u ng?????i t??? ra ng???i ng??ng khi li???c m???t t???i lo???i th?? tr???n tru???ng gi??? hi???u n??y. D?? lu???n chung cho r???ng c??ng ch??? v?? mu???n mua ch??t danh b???ng t??nh l???p d???, kh??ng gi???ng ai, m???t s??? ng?????i ???? t???o ra m???t lo???i ???d??m th????? qua th??, m???t c??ch b???nh ho???n. T??i g???i ???? l?? lo???i th?? tr???n tru???ng gi??? hi???u, b???i v?? t??i tin m???t c??ch ch???c ch???n r???ng qu?? v??? ???nh?? th?? dung t???c??? ???y ch??? b??y bi???n ch??? ngh??a tr???n tru???ng l??n gi???y, nh??ng kh??ng bao gi??? d??m b??y nh???ng th??? ???? tr?????c m???t gia ????nh, con c??i, th??n nh??n, ng?????i quen k??? l???... Ch??? khi n??o qu?? v??? ???y tr??t b??? h???t y ph???c, b??y m???i th???... ra tr?????c thi??n h??? nh?? qu?? v??? ???? vi???t ra tr??n gi???y th?? b???y gi??? lo???i th?? kia m???i c?? ???c???u ch???ng??? (v???i t??c gi??? c???a n??).
Th??? h???i n???u gia t??i thi ca Vi???t Nam t??? Cung O??n Ng??m kh??c, r???i Chinh Ph??? ng??m kh??c ?????n Truy???n Ki???u, sang t???i thi ca th??? k??? 19 cho ?????n t???n th???i k??? th?? M???i c???a T??? L???c V??n ??o??n v?? ???th??? gi???i th?? mi???n Nam??? m?? t???t t???t ?????u l?? ???th?? c??ch t??n???, th?? ???t??n h??nh th???c???, th?? si??u th???c th?? v??n h???c Vi???t Nam ng??y nay s??? ra sao? V?? n???u h??m nay th?? si??u th???c thay th??? to??n b??? th?? ???v???n ??i???u nghi??m ch???nh??? th?? c??c th??? h??? sau n??y l??m th??? n??o ????? t??m hi???u, nghi??n c???u, h???c h???i? Hay ?????n l??c b???y gi??? t???t c??? m???i ng?????i ?????u ???? tr??? th??nh nh???ng ???si??u nh??n???, c?? th??? ?????c v?? hi???u ???????c th??? ng??n ng??? th???n ch??, huy???n b??, hi???m h??c ???y! Gi??? d??? v??? khai qu???c c??ng th???n L?? Th?????ng Ki???t l??m b???n c??u t??? tuy???t ???Nam qu???c s??n h?? Nam ????? c??...??? b???ng lo???i th?? c??ch t??n si??u th???c th?? ???? c?? ???????c t??c d???ng g?? v???i l??ng d??n, v???i tri???u ????nh nh?? H??n, v?? c??n t???n t???i ?????n ng??y nay kh??ng?
C?? th??? l?? qu?? ????ng, trong khi t??c gi??? b??i b??o h???t l???i t??n t???ng t???p th?? ???si??u th???c??? c?? t??n ???C??m ??n th??ng gi??ng bi??ng bi???c ng???c em c?????i??? c???a H???i Ph????ng th?? ??ng l???i n???ng l???i v???i nh???ng ng?????i l??m th?? kh??c ??? San Jos?? m???t c??ch qua ????ng: ???Nhi???u ng?????i kh??c ??? ????y (San Jose) c??ng m??c gan ru???t ra tuy??n b??? t????ng t??? nh?? m???t nh??n hi???u c???u ch???ng cho nh???ng g?? ph??t xu???t t??? 1954 cho ?????n 1975 m???i l?? ch??nh hi???u???.
???K??? th???a l?? chuy???n d??? n??i h??n d??? l??m trong v??n ch????ng nh???m m???t v?? b???t m???t. Th??? gi???i th?? ??? San Jose ???? kh??ng ti???p n???i tr??o l??u s??ng t??c th?? ??a d???ng ??? mi???n Nam tr?????c 1975. ?????c th?? ??? ????y, ng?????i ta s??? kinh ho??ng ch???t nh???n ra th??? gi???i th?? t??? 1975 cho ?????n tr?????c ????, n??m 1954, ???? b??? x??a tr???ng m???t c??ch oan u???ng???.
Kh??ng ai c?? quy???n b???t bu???c m???t ng?????i kh??c th??ch c??i n??y hay kh??ng th??ch c??i kia. M???t b???c tranh ?????i ng?????i n??y cho l?? ?????p, ng?????i kia ph?? b??nh l?? x???u. M???t b??i th?? ng?????i n??y khen hay, ng?????i kh??c ch?? d???; m???t thi???u n??? ??i ngang qua, ng?????i n??y khen l?? ?????p, duy??n d??ng, ng?????i kia cho l?? ???th?????ng???.
C??ng v???y, m??t ng?????i c?? th??? c???m kho??i v???i lo???i tranh l???p th???, tr???u t?????ng, nh??ng xin ?????ng quay sang ch??? tr??ch tr?????ng ph??i ???c??? ??i???n??? m?? cho r???ng (v?? d???): ???San Jose l??u nay ???? tr??? th??nh m???t x?? nghi???p tranh v???, ???????c l???p r??p c???nh tr?? v???i ch??n dung nghi??m ch???nh, d??ng s??n m??u v?? c??? ????a l??n khung v???i...???. Nh?? th??? c?? ???n kh??ng?
Theo t??i, ranh gi???i gi???a c??c tr?????ng ph??i ngh??? thu???t c??ng nh?? gi???a th?? si??u th???c v?? th?? v???n c?? hai d???ng th??i r?? r???t.(C?? tham kh???o ng?????i vi???t tr??n m???ng)???(c??n n???a)
?? ??? H
Nh?? th?? ????? Ho??ng
Ranh gi???i gi???a cac

Tác giả: duyprint

Tổng số điểm của bài viết là: 0 trong 0 đánh giá

Click để đánh giá bài viết

  Ý kiến bạn đọc

Những tin mới hơn

Những tin cũ hơn

Th??

CMS l?? g??? CMS l?? t??? vi???t t???t t??? Content Management System. Theo wikipedia ?????nh ngh??a. H??? qu???n tr??? n???i dung, c??ng ???????c g???i l?? h??? th???ng qu???n l?? n???i dung hay CMS (t??? Content Management System c???a ti???ng Anh) l?? ph???n m???m ????? t??? ch???c v??...

Thăm dò ý kiến

Bạn biết gì về NukeViet 4?

Left-column advertisement
Thống kê
  • Đang truy cập25
  • Hôm nay144
  • Tháng hiện tại1,207
  • Tổng lượt truy cập966,873
Bạn đã không sử dụng Site, Bấm vào đây để duy trì trạng thái đăng nhập. Thời gian chờ: 60 giây
Gửi phản hồi